شدت حملات آنها افزايش يافت سربازان طالش دست از خشونت كشيده ميدان را خالى كردند ، ساير سربازان دولتى به داخل كشتى رفته آماده تيراندازى شدند . در همان موقع شايع بود كه تظاهرات به وسيله كميته ستّار طرح‌ريزى و رهبرى شده است و دو تن از مجاهدان بندر انزلى موسوم به يكى ديگر از اقدامات كميته ستار به راه انداختن تظاهرات عليه امين السلطان و ممانعت از ورود او به خاك ايران بود . امين السلطان در زمان ناصر الدين شاه و مظفر الدين شاه مدتى نسبتا طولانى مقام صدارت داشت . اسماعيل عمومى و اسد الله عبد اللهى كه با اين كميته در تماس بودند مسئوليت كارگردانى تظاهرات را به عهده داشته‌اند . امين السلطان كه با وجود مقاومت مردم نمىتوانست از كشتى پياده شود ناچار راه مسالمت پيش گرفت و به وسيله حسن مستوفى ( مستوفى الممالك ) كه از همراهان وى بود پيغام داد كه از سوى شاه احضار شده و جز خدمت قصد ديگرى ندارد اما مردم قانع نشدند و صدر اعظم سابق ناچار به دريا بازگشت و در لحظات مراجعت بر روى عرشه كشتى ظاهر شده خطاب به مردم گفت : من براى خدمت به مشروطيت آمده‌ام ، شما به مجلس تلگراف كنيد اگر اجازه دادند پياده مىشوم و الا برمىگردم . تظاهرات متوقف گرديد و يك افسر روس از كشتى پياده شد و با انجمن ولايتى تماس گرفت . انجمن ولايتى به مجلس شوراى ملى تلگراف كرد و مجلس دستور داد كه از ورود امين السلطان جلوگيرى نشود . در تعقيب دستور مجلس سيد رفيع خلخالى و شيخ ابراهيم آب‌كنارى دو تن از روحانيان بندر انزلى كه نماينده انجمن شهر بودند به كشتى رفتند و طىّ خطابه‌اى به صدر اعظم سابق اعلام كردند كه مىتواند از كشتى پياده شده به تهران عزيمت نمايد . امين السلطان شرحى نوشته به نمايندگان انجمن شهر داد كه جهت اطلاع اهالى منتشر گردد . شرح مزبور بدين‌قرار است : « در جواب خطابهء آقايان انزلى تشكر مىنمايم از حسن ظنى كه دربارهء من اظهار نموده‌اند و از روى كمال وطن‌پرستى برادران وطن عزيز خودم را تبريك مىگويم از اين نعمت عظيمى كه بندگان اعليحضرت اقدس همايونى خلد اللّه ملكه و سلطانه به همهء ملت و وطن ما مرحمت فرموده و اساس دولت قديم قويم ايران را مشروطه و به واسطهء ايجاد مجلس شوراى كبراى ملى محكم و مملكت را به پوشانيدن خلعت آزادى مزين فرموده‌اند و انشاء اللّه هر روزه به تقويت و ترتيب شاهانه بر استحكامات دولت و تزيينات مملكت خواهند افزود . » « 31 » آن زمان هنوز در مورد شخصيت امين السلطان قضاوت دقيقى نشده بود كما اين‌كه پس از آن نيز نظرات و عقايد مختلفى درباره او ابراز شده است . برخى او را وطن‌پرست و خدمتگزار معرفى كرده‌اند و برخى ديگر وى را وطن‌فروش و عامل بيگانه و خائن دانسته‌اند . امين السلطان مدت‌زمان كوتاهى پس از ورود ، مأمور تشكيل كابينه شد اما هنوز چند ماه نگذشته بود كه مورد سوء قصد قرار گرفت و در برابر عمارت بهارستان به ضرب گلوله عباس آقا صراف تبريزى از پاى درآمد . قاتل بلافاصله به زندگى خود خاتمه داد و انگيزه قتل به درستى روشن نشد . عده‌اى محمد على شاه را مسئول قتل اتابك مىدانستند و جمعى نيز اين نظر را قبول نداشتند . كميته ستار كه مخفيانه به فعاليت خود ادامه مىداد مانند همه آزاديخواهان نسبت به محمد على شاه بدبين بود و احساس مىكرد كه دير يا زود دو جبهه آزاديخواه و مستبد در مقابل يكديگر قرار خواهند گرفت . بدين‌جهت به منظور مبارزه با استبداد و مقابله با خطرات فراوانى كه هرلحظه نهضت مشروطيت ايران را تهديد مىكرد تصميم گرفت به تهيه اسلحه مبادرت نمايد . با اطلاعى كه اعضاى كميته از كمكهاى مؤثر آزاديخواهان ايرانى مقيم قفقاز و ارامنه و كميته حزب سوسيال دموكرات آنجا به آزاديخواهان آذربايجان داشتند توجه آنها به سوى قفقاز جلب شد . كميته مركزى حزب سوسيال دموكرات قفقاز شعبه‌اى از حزب سوسيال دموكرات روسيه بود . اين حزب با سابقه پنجاه سال مبارزه عليه حكومت استبدادى روسيه و دادن هزاران قربانى در راه كسب آزادى مترقىترين و مقتدرترين حزب انقلابى روسيه به شمار مىرفت . مبارزات اين حزب كه بعدها به نام حزب بلشويك معروف شد بالاخره منجر به انقلاب كبير روسيه و سقوط حكومت تزارى گرديد . انديشه‌ها و افكار سوسياليستهاى روسيه به ساير كشورها از جمله ايران نفوذ كرده بود و كميته مركزى حزب در قفقاز براى انتشار افكار خود به ساير ممالك علاقه زيادى نشان مىداد . از به دو ظهور نهضت مشروطيت ، توجه رهبران حزب سوسيال دموكرات قفقاز به سوى ايران جلب شد . مطالب منتشره در مجله شرق‌شناسى علمى

--> ( 31 ) . گيلان در جنبش مشروطيت ، ابراهيم فخرائى ، شركت سهامى كتابهاى جيبى ، چاپ سوم ، 1356 ، صفحه 67 .